? 1. Informacje ogólne

Kontrolka Tabeli przestawnej służy do zaawansowanej, wielwymiarowej analizy danych w układzie skrzyżowanym (cross-tab). W odróżnieniu od zwykłej tabeli umożliwia jednoczesne grupowanie informacji zarówno w układzie pionowym (wiersze), jak i poziomym (kolumny), prezentując na przecięciu zagregowane wartości podsumowań (miary). Zapewnia to pełną elastyczność podczas budowania dynamicznych zestawień i matryc danych bezpośrednio na dashboardzie.

?️ 2. Zarządzanie kontrolką i wybór modelu

Dodawanie tabeli przestawnej odbywa się bezpośrednio w trybie edycji dashboardu. W lewym panelu, w sekcji Wizualizacje, należy odnaleźć pozycję Tabela przestawna i kliknąć ikonę „+” lub przeciągnąć element na siatkę makiety metodą drag & drop.

Po wywołaniu akcji dodania elementu, na ekranie pojawia się okno dialogowe „Wybierz sposób wstawienia tabeli przestawnej”. Udostępnia ono trzy odrębne ścieżki konfiguracji startowej:

1️⃣ Nowa tabela przestawna

Opcja służy do stworzenia od podstaw własnej, czystej struktury tabeli. Po jej wybraniu system wyświetla na makiecie komunikat o braku przypisanego zasobu, a konfigurację właściwą rozpoczyna się przyciskiem „Dodaj model”.

2️⃣ Szablon tabeli przestawnej z repozytorium

Opcja pozwala na załadowanie gotowego, zapisanego wcześniej w systemie wzorca układu danych. Po zaznaczeniu tej ścieżki wyświetlane jest okno „Wybierz tabelę przestawną z analizy”.

W oknie tym udostępniono pełne drzewo katalogów repozytorium raportów (np. Raporty standardowe ➡️ Raporty standardowe Optima), z którego można wskazać żądany dokument. Dodatkowo, po prawej stronie panelu, znajdują się sekcje Ostatnio otwierane oraz Ulubione, ułatwiające szybkie dotarcie do najczęściej używanych struktur. Wybór tej opcji powoduje skopiowanie samej definicji układu pól (szablonu) do nowej kontrolki.

3️⃣ Tabela przestawna z repozytorium

Opcja umożliwia bezpośrednie osadzenie w widoku tabeli przestawnej istniejącej już fizycznie w zasobach systemu. Po jej kliknięciu na ekranie pojawia się identyczne okno wyboru z drzewem repozytorium, jednak zachodzą tu kluczowe różnice w działaniu kontrolki na dashboardzie.

? Istotne różnice pomiędzy Szablonem (Opcja 2) a Tabelą z repozytorium (Opcja 3):

• Niezależność modyfikacji struktury: W przypadku wyboru Szablonu (Opcja 2), do kontrolki pobierany jest jedynie startowy układ kolumn, wierszy i miar. Wszelkie dalsze modyfikacje realizowane z poziomu lewego panelu dashboardu są całkowicie lokalne i nie wpływają na oryginalną analizę zapisaną w repozytorium. Wybór Tabeli z repozytorium (Opcja 3) wstawia obiekt ściśle powiązany z bazowym raportem. Zmiany wprowadzone w strukturze lub filtrach oryginalnego raportu w repozytorium będą automatycznie odzwierciedlane w widoku tej kontrolki na dashboardzie.
• Przeznaczenie i Use Case: Ścieżka Szablonu idealnie sprawdza się jako szybki punkt startowy, gdy na bazie istniejącego raportu planuje się zbudować nowe, zmodyfikowane zestawienie. Ścieżka Tabeli z repozytorium służy do bezpośredniego, wielokrotnego użytku zweryfikowanych i gotowych raportów na wielu różnych dashboardach bez potrzeby ich ponownej konfiguracji.

Po wybraniu jednej z powyższych opcji i kliknięciu przycisku „Wybierz”, kontrolka zostaje poprawnie zainicjalizowana i osadzona na obszarze roboczym dashboardu.

⚙️ 3. Panel właściwości kontrolki i zakładki konfiguracyjne

W trybie edycji dashboardu, po zaznaczeniu kontrolki tabeli przestawnej, po prawej stronie ekranu pojawia się boczny panel właściwości. Panel ten posiada uniwersalne pole tekstowe „Tytuł tabeli przestawnej” (pozwalające nadać nagłówek wyświetlany nad widgetem) oraz jest podzielony na cztery dedykowane zakładki nawigacyjne:

1. ? Edytor danych (ikona siatki) – zarządzanie strukturą miar i wymiarów (Wartości, Wiersze, Kolumny, Filtry, Limit danych).
2. ? Odnośnik (ikona łańcucha) – konfiguracja interakcji i przejść pomiędzy raportami (Drill-down).
3. ⚙️ Ustawienia (ikona koła zębatego) – parametry odświeżania, transpozycji oraz interakcji.
4. 文A Tłumaczenia (ikona liter) – wielojęzyczność tytułu oraz opisu biznesowego kontrolki.

? 3.1. Zakładka 1: Edytor danych (Widok ogólny i Ergonomia UI)

W zakładce Edytor danych widoczne są wszystkie dodane do analizy struktury podzielone na pięć logicznych obszarów: Wartości, Wiersze, Kolumny, Filtry oraz Limit danych.

?️ Ergonomia pracy z listą elementów i reguły Drag & Drop

• Zwijanie i rozwijanie sekcji: Zawartość każdej sekcji oraz katalogów/hierarchii może być zwijana i rozwijana przez kliknięcie w ikonę strzałki.
• Wyszukiwarka i Ulubione (Gwiazdka): Użytkownik może przeszukać listę elementów za pomocą wyszukiwarki. Istotne elementy mogą zostać dodane do ulubionych przez kliknięcie w ikonę gwiazdki. Trafią one do dedykowanej sekcji Ulubione na samej górze listy.
• Dodawanie elementów: Kliknięcie w ikonę plusa przy sekcjach otwiera okno z listą miar i wymiarów należących do wybranego modelu. Element można dodać przez kliknięcie w ikonę plusa obok jego nazwy lub przez złapanie i przeciągnięcie go w wybrane miejsce (Drag & Drop).
• Restrykcje sekcji: Na sekcję wartości można dodać wyłącznie miary (oznaczone zieloną ikoną kalkulatora #), a na wiersze i kolumny wyłącznie wymiary i atrybuty.
• Akcje kontekstowe na kafelkach pól: Po najechaniu kursorem na dodany element, ikona „x” pozwala na jego usunięcie, a ikona lejka wywołuje filtrowanie. Elementy mogą być również swobodnie przenoszone między sekcjami metodą drag & drop.

? 3.2. Zakładka 2: Odnośnik (Interakcja i Nawigacja Drill-down)

Domyślnie nowo dodana tabela przestawna na dashboardzie nie ma przypisanej żadnej akcji interakcji. Zakładka Odnośnik pozwala na powiązanie widgetu z innym elementem systemu, co umożliwia użytkownikowi końcowemu głębszą eksplorację danych podczas przeglądania gotowego pulpitu.

Kliknięcie w dowolny rekord (wiersz, kolumnę lub komórkę) tabeli przestawnej w trybie podglądu dashboardu może wywołać akcję przejścia. Za pomocą funkcji „Wybierz dashboard lub analizę” projektant wskazuje dokument docelowy z drzewa repozytorium.

⚙️ 3.3. Zakładka 3: Ustawienia struktury i widoku tabeli

Trzecia główna zakładka lewego panelu – Ustawienia – odpowiada za parametry wizualne, odświeżanie oraz architekturę prezentacji danych.

Dostępne parametry konfiguracyjne:

• Zamiana miejscami wierszy i kolumn: Funkcja pełnej transpozycji macierzy danych. Po jej aktywacji elementy przypisane do sekcji wierszy stają się kolumnami i odwrotnie. Zmiana wymiarów aplikowana jest jednocześnie na widok tabeli obszaru roboczego oraz w edytorze danych.
• Wyświetlanie danych: Przełącznik decydujący, czy na strukturze tabeli internetowej mają pozostawać widoczne puste wiersze. Domyślnie funkcja jest wyłączona w celu zwiększenia czytelności raportu.
• Tryb odświeżania: Udostępnia przełącznik „Odśwież”, który decyduje o automatycznym pobieraniu i aktualizowaniu danych przez widget bezpośrednio ze źródła podczas wyświetlania dashboardu.
• Format nazw: Pozwala określić poziom szczegółowości nazw miar, atrybutów i hierarchii prezentowanych w nagłówkach i na panelu bocznym. Do wyboru są trzy standardy:
  • Nazwa skrócona: Wyświetla wyłącznie bezpośrednią nazwę elementu (informacje o przynależności do folderu czy wymiaru prezentowane są w tooltipie po najechaniu kursorem).
  • Nazwa szczegółowa: Poza nazwą pola zawiera pełną ścieżkę (nazwę folderu nadrzędnego lub wymiaru).
  • Nazwa techniczna: Wyświetla surową nazwę identyfikacyjną zwracaną bezpośrednio ze źródła danych OLAP.
• Reaguj na: Dedykowana sekcja na dole zakładki ustawień. Pozwala określić relacje i interakcje między widgetami na tym samym dashboardzie. Użytkownik może zdefiniować, na które globalne filtry, filtry panelowe lub akcje z innych kontrolek (np. kliknięcie w wykres obok) ta konkretna tabela przestawna ma dynamicznie reagować i zawężać swój wynik.

? 3.4. Zakładka 4: Tłumaczenia, Tytuł i Opis kontrolki

Ostatnia zakładka panelu właściwości odpowiada za warstwę informacyjną i językową kafelka tabeli na dashboardzie.

Dodaj opis i tłumaczenie – Kliknięcie w ten odnośnik otwiera okno konfiguracji meta-opisów. Pozwala to na dodanie biznesowego opisu wyjaśniającego przeznaczenie tabeli (widocznego dla użytkowników pod ikoną informacji) oraz wprowadzenie alternatywnych tłumaczeń tytułu i opisu dla innych wersji językowych systemu BI Point.

? 4. Konfiguracja pól i struktur danych (Głęboka analityka)

Projektowanie zawartości merytorycznej tabeli przestawnej odbywa się w zakładce Edytor danych. Każda z dostępnych sekcji panelu przyjmuje ściśle określony typ danych z modelu (miary lub wymiary), co bezpośrednio wpływa na strukturę końcową tabeli.

? 4.1. Sekcja: Wartości

Sekcja ta przyjmuje WYŁĄCZNIE miary – czyli wartości liczbowe, kwotowe i statystyczne (oznaczone w systemie zieloną ikoną #), które podlegają kalkulacjom matematycznym i agregacjom na przecięciach wierszy i kolumn.

➕ Dodawanie miar standardowych

Aby dodać miarę do sekcji, należy kliknąć ikonę plusa „+” i wybrać pozycję z listy lub przeciągnąć ją bezpośrednio z drzewa zasobów metodą drag & drop (np. Sprzedaż Ilość lub Koszt Zakupu).

? Zaawansowany Kreator Miar Wyliczanych

W dolnej części okna dodawania wartości znajduje się przycisk „Dodaj miarę wyliczaną”, pozwalający na budowanie własnych formuł matematyczno-logicznych.

? Podzakładka: Definicja (Wykorzystanie wymiarów w miarach)

Podczas tworzenia miary wyliczanej, w lewej kolumnie „Dane” widoczne jest pełne drzewo zaciągnięte z modelu danych. Aby użyć danej miary źródłowej w zapytaniu, należy przeciągnąć ją na pole „Składnia”.

W kolumnie „Formuły” dostępny jest zestaw operatorów arytmetycznych i logicznych, których opisy i przykłady użycia wyświetlają się automatycznie po kliknięciu.

Wymiary nie mogą być bezpośrednio wartością miary – ich obecność w tym miejscu służy wyłącznie do nakładania filtrów i ograniczeń biznesowych na tworzoną formułę liczbową. Projektant może rozwinąć dany atrybut wymiaru i kliknąć „Pokaż elementy”.

Z wyświetlonej listy kartoteki należy przeciągnąć konkretną pozycję (np. wybrany rok czy kod serii dokumentu) bezpośrednio do pola składni jako warunek ograniczający. Efektem końcowym takiego zapytania warunkowego jest zawsze nowa, przefiltrowana wartość liczbowa (miara).

? Podzakładka: Format

Umożliwia zdefiniowanie typu prezentacji wyniku liczbowego miary wyliczanej na tabeli.

• Liczba / Procent: Pozwala zdefiniować precyzję (liczbę miejsc po przecinku). W przypadku formatu procentowego wartość jest automatycznie mnożona przez 100 i uzupełniana o znak „%”.

  

• Waluta: Wymaga zdefiniowania precyzji oraz przypisania z listy konkretnej waluty, jaka będzie wyświetlana obok wartości liczbowej.

  

• Wielkie liczby: Pozwala na skrócenie zapisu dużych wartości liczbowych poprzez wstawienie litery „K” dla tysięcy, „M” dla milionów, „B” dla miliardów. Forma zapisu może pozostać automatyczna lub zostać określona ręcznie przez użytkownika.

  

• Naukowy / Własny: Format naukowy wyświetla liczbę w notacji wykładniczej (np. E+n). Format własny pozwala wprowadzić unikalną maskę zapisu bezpośrednio w polu tekstowym.

? Podzakładka: Tłumaczenia i Walidacja miary

Zakładka Tłumaczenia pozwala na dodanie wersji językowych dla nazwy miary wyliczanej, dzięki czemu użytkownicy korzystający z BI Point w innym języku niż polski zobaczą nazwę zgodną z nadanym mu tłumaczeniem.

Przycisk „waliduj i zapisz” pozwala zweryfikować poprawność składni zapytania. Jeśli składnia jest prawidłowa, miara zostanie dodana na listę miar dostępnych w analizie.

W przypadku wykrycia błędów konstrukcyjnych walidacja zakończy się niepowodzeniem, a system wyświetli okno z raportem szczegółowym informującym o przyczynie oraz lokalizacji powstałego błędu.

? 4.2. Sekcja: Wiersze

Sekcja ta przyjmuje WYŁĄCZNIE wymiary i ich szczegółowe atrybuty (oznaczone ikoną fioletową lub opisem ABC). Elementy umieszczone w tym obszarze (np. Dokument Numer) odpowiadają za pionowy układ tabeli – grupują dane w dół, tworząc strukturę kolejnych wierszy. Dodanie wielu atrybutów w tej sekcji tworzy automatyczną hierarchię drzewiastą (zagnieżdżoną).

? 4.3. Sekcja: Kolumny i komponent „Wszystkie wartości”

Sekcja ta określa poziomy przekrój tabeli skrzyżowanej. Przyjmuje ona WYŁĄCZNIE wymiary i ich atrybuty (ABC), które tworzą nagłówki kolejnych kolumn, ORAZ jeden specyficzny, wirtualny element strukturalny o nazwie „Wszystkie wartości”.

? Komponent strukturalny „Wszystkie wartości”

Element Wszystkie wartości nie jest polem pobieranym z bazy danych. Pojawia się on na panelu automatycznie i wyłącznie wtedy, gdy do sekcji Wartości dodasz więcej niż jedną miarę.

⚠️ Specyfika i ograniczenia komponentu:

• Brak możliwości filtrowania: W przeciwieństwie do zwykłych wymiarów, element „Wszystkie wartości” nie posiada ikony lejka, ikony usuwania „x” ani żadnego menu kontekstowego. Nie da się go wyfiltrować ani edytować.

• Przeznaczenie: Służy wyłącznie jako wizualny sterownik geometrii i układu raportu. Poprzez jego przeciąganie metodą drag & drop projektant decyduje, czy kolumny z poszczególnymi miarami mają układać się poziomo jako kolejne kolumny (gdy komponent znajduje się w sekcji Kolumny), czy pionowo jako podwiersze (po przeciągnięciu komponentu do sekcji Wiersze). Pozwala również ustalić kolejność wyświetlania miar względem pozostałych wymiarów w tabeli.

? 4.4. Sekcja: Filtry

Sekcja ta przyjmuje WYŁĄCZNIE wymiary i atrybuty (ABC). Służy do nakładania globalnych ograniczeń na całą kontrolkę. Elementy przeciągnięte do tego obszaru (np. Dokument Symbol) działają dyskretnie w tle – zawężają zestaw danych przetwarzanych przez tabelę, nie tworząc przy tym żadnych nowych, widocznych wierszy ani kolumn w samej siatce raportu. Ich paski wyboru są prezentowane użytkownikowi bezpośrednio nad obszarem roboczym widgetu.

? 5. Zaawansowany system filtrowania danych

Mechanizm filtrowania pozwala na precyzyjne sterowanie zakresem analizowanych informacji z poziomu wymiarów i atrybutów osadzonych w tabeli.

? 5.1. Punkty wejścia do konfiguracji filtra i Lista Elementów

Uruchomienie interfejsu filtrowania dla wymiarów znajdujących się w wierszach lub kolumnach jest możliwe na dwa sposoby:

1. Kliknięcie w ikonę lejka pojawiającą się bezpośrednio na kafelku danego pola (ABC) w lewym panelu edytora.

2. Kliknięcie w ikonę filtra bezpośrednio w obszarze roboczym analizy, zlokalizowaną nad nagłówkiem danego atrybutu w tabeli.

Domyślnie po otwarciu okna filtra wszystkie pozycje słownikowe danego atrybutu są zaznaczone. Aby dokonać selektywnego wyboru, należy kliknąć opcję „Zaznacz wszystko”, co spowoduje hurtowe odznaczenie całej listy i pozwoli na ręczne wybranie konkretnych elementów kartoteki.

W celu sprawnego przeszukiwania długich list atrybutów, okno filtra udostępnia wyszukiwarkę działającą w 3 sposobach agregacji:

• Zawierające frazę – wyszukuje elementy posiadające dany ciąg znaków w dowolnym miejscu nazwy.
• Zaczynające się od – filtruje pozycje, których nazwa rozpoczyna się od wpisanego tekstu.
• Kończące się na – wyodrębnia rekordy posiadające określoną frazę na samym końcu nazwy.

?️ 5.2. Dynamiczny Filtr Etykiet (Filtrowanie tekstowe wymiaru)

Funkcjonalność filtru etykiet umożliwia filtrowanie elementów wymiaru na podstawie ich rzeczywistych nazw tekstowych (etykiet). Projektant definiuje warunki i reguły tekstowe, które system przetwarza w sposób dynamiczny – oznacza to, że są one uruchamiane i nakładane na bazę danych przy każdym odświeżeniu analizy lub dashboardu. Nowe elementy spełniające kryteria zostaną automatycznie uwzględnione w tabeli bez potrzeby ręcznej aktualizacji filtra.

Lokalizacja funkcji w interfejsie filtra wymiaru:

• • Dla standardowych atrybutów – jako dedykowany przycisk „Filtr etykiet” zlokalizowany obok opcji „Zarządzaj listą”.
• • Dla hierarchii czasowych – jako dedykowana opcja dostępna w menu rozwijalnym „Określ elementy jako”.

⚙️ Logika budowy reguł filtra etykiet

Każda pojedyncza reguła składa się z operatora (np. …zawiera, równa się, jest różny od, zaczyna się od, jest pusty…) oraz wpisanego tekstu. Warunki można łączyć i zagnieżdżać w grupy przy użyciu spójników logicznych OR (lub) oraz AND (oraz).

? 5.3. Filtr „Top N” (Wydzielanie wartości skrajnych na wymiarze)

Filtr „Top N” służy do automatycznego ograniczenia listy wyświetlanych elementów wymiaru do pozycji osiągających skrajne wyniki analityczne względem wybranej miary (np. ograniczenie listy kontrahentów do top 10 o najwyższej wartości zakupów).

Aby go uruchomić, należy przejść do okna filtra na danym wymiarze, wybrać drugą zakładkę „Top N elementów” i zaznaczyć opcję „Pokaż Top N elementów”.

W oknie definicji określa się parametry:

• Wyświetlaj elementy: Pierwsze (najwyższe wartości) lub ostatnie (najniższe pozycje w rankingu).
• Liczba elementów: Rozmiar odcięcia rankingu (np. top 5, 10, 50 rekordów).
• Sortuj według: Wskazanie miary kwotowej/ilościowe podpiętej pod analizę, według której wyliczana jest pozycja elementów.

? 5.4. „Określ element jako” – Dedykowane filtry czasowe

Wybór funkcji „Określ elementy jako” otwiera dostęp do rozbudowanych mechanizmów i algorytmów sterowania czasem w systemie Comarch BI Point. Funkcja pozwala na dynamiczne uniezależnienie filtrów od ręcznego wskazywania dni z listy:

• 1. Perspektywa: Służy do zdefiniowania relatywnego i zmiennego okresu czasu (np. „Ten rok”, „Bieżący miesiąc”, „Poprzedni kwartał”). Zakres ten automatycznie przesuwa okno filtracji w przód wraz z upływem czasu rzeczywistego przy każdym nowym odświeżeniu lub przeliczeniu bazy danych.

  

  Dla przykładu, wybór perspektywy „Ten rok” spowoduje, że system automatycznie wyznaczy i zaznaczy strukturę dni od 1 stycznia do dnia bieżącego, eliminując konieczność ręcznego modyfikowania raportu w nowym roku kalendarzowym.

  

  W efekcie końcowym w oknie wyboru uzyskujemy podświetlony i stale aktualizowany zestaw rekordów odpowiadający kryteriom perspektywy.

  

• 2. Zakres dat: Uruchamia pełny graficzny interfejs kalendarza, za pomocą którego projektant lub użytkownik końcowy może wskazać sztywny zamknięty przedział datowy poprzez kliknięcie punktu startowego oraz końcowego.

  

  Wybrany na kalendarzu przedział (np. od 1 maja 2024 do 28 czerwca 2024) zostanie podświetlony w oknie konstruktora.

  

  Zatwierdzenie okna kalendarza powoduje automatyczne wyfiltrowanie i zaznaczenie w drzewie wymiarów wyłącznie tych dni, które zawierają się we wskazanym przedziale.

  

• 3. Data od: Tworzy filtr jednostronnie otwarty. Użytkownik wskazuje za pomocą kalendarza konkretną datę początkową.

  

  System automatycznie odcina i wyklucza wszystkie dane wcześniejsze, pozostawiając zaznaczone wyłącznie elementy kalendarzowe następujące po wskazanej dacie startowej (włącznie z nią).

  

• 4. Data do: Działa w sposób symetryczny do powyższej funkcji. Odcina wszelkie informacje z datą późniejszą niż zdefiniowana w kalendarzu, prezentując pełny zestaw danych historycznych narastająco do wybranego dnia końcowego.

  

  W rezultacie uzyskujemy strukturę od początku osi czasu do wyznaczonego punktu granicznego.

  

• 5. Dokładna data: Tryb ten służy do maksymalnego zawężenia analizy. Wyłącza on wszelkie przedziały i dynamiczne perspektywy, wiążąc tabelę przestawną z jednym wybranym dniem kalendarzowym.

  

  W drzewie struktury filtra aktywny i zaznaczony pozostanie wyłącznie jeden wskazany rekord.